۱۰ کاربرد مهم GIS در علوم مرتبط با محیط زیست (۲)

در قسمت قبل، ۵ کاربرد مهم ابزار GIS به شما معرفی شد. در این قسمت ۵ کاربرد دیگر آن معرفی می شود.

۶. مدیریت منابع طبیعی

با کمک تکنولوژی GIS می توان منابعی همچون زمین­های کشاورزی، آب و جنگل را مدیریت و از آنها حفاظت کرد. جنگلبانان به آسانی می توانند تا شرایط جنگل ها را پایش کنند. زمین های کشاورزی و محصولاتی که در آنها کشت می شوند نیز به صورت یکپارچه تحت نظارت هستند. همچینین آب، به عنوان یکی از مهم ترین اجزا محیط زیست تحت نظارت قرار می گیرد تا توزیع جغرافیایی آن در بخش های مختلف مشخص شود. نظارت بر هر کدام از این قسمت ها این امکان را فراهم می آورد تا اطلاعات یکپارچه ای از آنها به دست آید و محیط زیست به شکل بهتری مدیریت شود.

۷. نقشه برداری و تحلیل وضعیت خاک

نقشه برداری و تحلیل وضعیت خاک اطلاعات مفیدی را از یک منطقه به متخصصین می دهد که از جمله آن می توان به مناسب بودن خاک برای فعالیت های مختلف اشاره کرد. GIS کمک می کند تا نوع خاک در یک منطقه مشخص شده و بر اساس آن کاربری مناسب در منطقه مورد نظر تعیین می شود. نقشه خاک یک منطقه به صورت گسترده برای توسعه کشاورزی و استفاده حداکثر از زمین به کار گرفته می شود.

۸. نقشه پهنه بندی تالاب ها

تالاب ها نقش مهمی را در سلامت محیط زیست و اکوسیستم اطراف بازی می کنند و آب را در طی دوره های خشک در خود نگه می دارند و از این طریق تراز آب های زیرزمینی را تقریبا ثابت نگه می دارند. هم چنین در مواقع بروز سیل از شدت آن کاسته و مواد معلق را به خود می گیرند. ابزار GIS کمک می کند تا مناطقی که وجود تالاب در آنها نیاز است شناسایی شده و پروژه های تالاب مصنوعی در آنها اجرا شود.

۹. مدیریت آبیاری

در دسترس بودن آب برای اهداف آبیاری در مناطق مختلف از جمله اطلاعاتی است که می توان با استفاده از ابزار GIS خروجی های مناسب آن به دست آورد.

۱۰. شناسایی خطرات آتشفشانی

خطرات آتشفشانی برای زندگی انسان ها و محیط زیست شامل گذازه های آتشفشانی، ابرهای داغ، جریان مواد مذاب است. خطرات باالقوه یک آتشفشان در یک منطقه را می توان با استفاده از سابقه فعالیت های یک آتشفشان و پیاده سازی آن در ابزار GIS شناسایی کرد. بنابراین، ارزیابی میزان خسارات جانی و اقتصادی در صورت بروز احتمالی فوران آتشفشان در یک منطقه با استفاده از GIS امکان پذیر خواهد بود.

منبع: https://grindgis.com/blog/10-importance-of-gis-in-environment

۱۰ کاربرد مهم GIS در علوم مرتبط با محیط زیست (۱)

۱۰ کاربرد مهم GIS در علوم مرتبط با محیط زیست (۱)

۱۰ کاربرد مهم GIS در علوم محیط  زیستی

سیستم اطلاعات جغرافیایی یا GIS ابزاری است که با استفاده از نرم­ افزار و سیستم­ های کامپیوتری، اطلاعات جغرافیایی را جمع ­آوری، تحلیل، ذخیره و انتشار می ­دهد و سپس این اطلاعات در بخش ­ها و توسط نهادهای مختلف استفاده می ­شوند و آنها را در انجام تصمیم گیری و برنامه ­ریزی یاری می ­کنند. بر این اساس GIS کاربردهای مختلفی در بخش­های گوناگون دارد که یکی از مهم­ترین آنها حوزه محیط زیست است. در قسمت زیر، ۱۰ کاربرد مهم GIS در محیط زیست معرفی شده است.

  1. ارزیابی اثرات محیط­­  زیستی

ارزیابی اثرات محیط زیستی یا EIA یکی از مهم ترین اقدامات جهت حفظ منابع طبیعی و محیط زیست است. بسیاری از فعالیت های انسان  دارای اثراتی است که به صورت بالقوه برای محیط زیست مضر است که از جمله آنها می توان به ساخت و احداث بزرگراه ها، خطوط راه آهن، خطوط لوله آب و گاز، فرودگاه ها، مراکز دفت پسماند و … اشاره کرد. گزارشات مربوط به ارزیابی اثرات محیط زیستی معمولا محتوی اطلاعات مشخصی از وسعت و محدوده اثر پروژه ها بر روی محیط زیست و کمک می کند تا آنها با حداقل خسارت به محیط زیست اجرا شوند.

  1. مدیریت بحران

امروزه از یک سیستم توسعه یافته GIS به منظور حفاظت از محیط زیست در مقابل بحران های احتمالی استفاده می شود. این سیستم کمک می کند تا در صورت وقوع بحران های مختلف، آنها با سرعت بیشتری کنترل شوند و هم چنین از خسارات بیشتر آنها جلوگیری کند. با استفاده از ابزار GIS این امکان وجود دارد تا مناطقی که احتمال خطر حوادث طبیعی یا انسانی در آنها بیشتر است، شناسایی شوند و اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از بروز حادثه انجام گیرد.

  1. منطقه بندی بر اساس میزان خطر زمین لغزش

یکی از مهم ترین بحران ها، خطرات مربوط به زمین لغزش است و برای این منظور، اطلاعات مختلف مکانی، فضایی و زمین شناسی مربوط به لایه های مختلف زمین مربوط به یک منطقه جمع آوری شده و بر اساس آن مناطق مختلف بر اساس میزان ریسک زمین لغزش تقسیم بندی می شوند. این تقسیم بندی کمک می کند تا مناطق با خطر بیشتر شناسایی شده و تمهیدات لازم برای حوادث احتمالی اندیشیده شود.

  1. تعیین نوع پوشش زمین و استفاده از آن

منظور از پوشش زمین، ویژگی هایی است که سطح زمین را تشکیل می دهد. استفاده از زمین نیز به معنای استفاده از آن برای اهداف مشخص است. نقش GIS در تعیین استفاده از زمین و کاربرد آن برای مشخص کردن نوع پوشش زمین در تعیین تغییرات مناطق مختلف است. این ابزار کمک می کند تا تغیراتی که چه به صورت طبیعی و چه در اثر فعالیت های انسانی ایجاد شده اند، تعیین شده و اثرات این تغییرات مشخص شوند.

  1. برآورد خسارات سیل

GIS کمک می کند تا میزان بودجه لازم برای جبران خسارت های حاصل از سیل برآورد شود. این کاربرد، اهمیت بسیار زیادی برای شرکت­های بیمه دارد، چرا که کمک میکند تا شرکت های بیمه در زمان بیمه کردن اموال، دارایی ها و … در یک منطقه، برآورد مناسبی از میزان خسارت احتمالی داشته باشند و میزان پرداخت بیمه بر اساس آن انجام می گیرد.

ادامه دارد….

 

GIS ابزاری برای حرکت به سوی پایداری

GIS ابزاری برای حرکت به سوی پایداری

 Geographic Information System یا سامانه اطلاعات جغرافیایی بستری است که به سرعت در حال تبدیل شدن به ابزاری برای دستیابی به پایداری و انجام برنامه ریزی های پایدار است و با افزایش تمرکز محققین بر روی بالابردن بهره وری محیط زیست اطراف انسان و نیاز به حفظ و نگهداری آن و هم چنین حفظ سلامت و شغل در اقتصاد نوین، کاربرد GIS نیز در حال افزایش است. افرادی که در حال حاضر مشغول به کار در حوزه های مربوط به پایداری هستند، می دانند که نیاز است تا عناصر مختلف به گونه ای در کنار هم قرار بگیرند تا عملکرد جهان اطراف در مسیری قرار گیرد که مورد نظر آنها است و برای این منظور ابزار GIS کمک می کند تا این عناصر گوناگون در طراحی ها و برنامه ریزی ها به صورت همزمان لحاظ شوند. سوالی که ممکن است در رابطه با GIS مطرح شود این است که این نرم افزار چگونه این کار را انجام می دهد و یا چرا انقدر اهمیت پیدا کرده است؟

دلیل اصلی اهمیت روز افزون GIS، قدرت یکپارچه سازی و کنار هم قرار دادن طیف وسیعی از اطلاعات بر روی یک بستر ساده اطلاعات جغرافیایی است که باعث می شود اطلاعات به صورت مساوی، ساده و شفاف در اختیار افراد قرار بگیرد، اطلاعاتی که بعضا به تنهایی ممکن است به سادگی قابل تفسیر نبوده و کاربران را با مشکل مواجه سازند. نکته مهم دیگر، بالا بردن سرعت تحلیل موضوعات مختلف است، چرا که اطلاعات مختلف به صورت ساده و یکجا در اختیار کاربر قرار می گیرد و این امکان را برای او فراهم می سازد تا درک درستی از طرح مورد نظر بدست آورد. برای مثال ممکن است تا کسی که مسولیت مدیریت پسماند را بر عهده دارد، نیاز داشته باشد تا اطلاعات کاملی را از طرح پیشنهادی خود به افراد مختلف ارائه دهد و طرح پیشنهادی خود را برای فعالان حوزه محیط زیست توجیه کرده و نگرانی های آنان را رفع کند. برای این منظور با استفاده از خروجی های نرم افزارهای مربوط به GIS می تواند تا تصویر کلی از طرح خود را ارائه کرده و اطلاعات و جزئیات آن را به صورت تصویری، صریح و ساده تشریح نماید.

با توجه به ویژگی های منحصر به فرد GIS، امروزه بسیاری از دانشگاه های ممتاز دنیا در حال اضافه کردن این سیلابس مهم (نرم افزارهای GIS مانند ArcGIS و QGIS) در برنامه های خود هستند و آن را به عنوان یک واحد درسی اختیاری و یا بعضا اجباری ارائه می دهند. در صورتی که شما در حال تحصیل در یکی از رشته های مرتبط با علوم پایداری همچون مهندسی و علوم محیط زیستی، مدیریت منابع آب، مدیریت و برنامه ریزی شهری و منطقه ای و … هستید، به شدت پیشنهاد می شود تا یادگیری این نرم افزارها را در برنامه خود قرار دهید.

منبع: https://www.environmentalscience.org/sustainability-gis

سفیر پایداری

  • آیا مایلید نقشی در پایداری دانشگاه صنعتی امیرکبیر داشته باشید؟
  • آیا می‌خواهید توسعه پایدار را به دوستان و دانشجویان هم رشته خودتان بیاموزید و رابط دفتر و دانشکده باشید؟

شما می‌توانید از این پس به عنوان سفیر پایداری در دانشکده خود مشغول به فعالیت شده و ارتباط بین دانشکده و دفتر توسعه پایدار را با هدف بهبود وضع زیست محیطی دانشگاه حفظ کنید.

بدین منظور مشخصات و رزومه خود را به ایمیل دفتر به نشانی sustainability@aut.ac.ir ارسال کنید و عنوان ایمیل را بصورت “[نام دانشگاه]- [نام دانشکده]-[شماره دانشجویی]- نام سفیر پایداری” بنویسید.

سفیران ما تا به امروز

نام و نام خانوادگیدانشکدهدانشگاهسال عضویت
هانیه کیانیدانشکده مهندسی پلیمرصنعتی امیرکبیر۱۳۹۷

گزارش تحلیلی(۲): چگونه به سمت شهرهای سالم تر و پایدارتر حرکت کنیم؟

اصولی برای طراحی و ساخت شهرهایی بهتر و پایدارتر

در حال حاضر و درست در زمانی که در تلاش برای حل مساله تغییرات آب و هوایی هستیم، شهرها نیز در حال گسترش هستند، چرا که در آینده نزدیک، جمعیت شهرنشینی به حدود ۳ میلیارد نفر خواهد رسید که این مساله باعث دو برابر شدن محیط های شهری می­شود. به همین دلیل اگر این گسترش به درستی کنترل نشود، هیچ یک از اقدامات و راه حل های کنترل تغییرات آب و هوایی کمکی به انسان ها نخواهد کرد. از این رو، یک الگوی مناسب برنامه­ ریزی شهری نیاز است تا در راستای اقدامات و راه حل های ارائه شده برای مساله تغییرات آب و هوایی باشد.

یکی از الگوهای اشتباه مربوط به برنامه ریزی شهری، پراکندگی و گسترش فضایی شهرها است. این الگو دارای اشکالات و ضررهای زیادی است که باید مورد توجه قرار بگیرند و در ادامه برخی از این اشکالات و جنبه های منفی این الگو معرفی و بحث خواهند شد.

 مشخصه و اشکال اصلی این الگو، منزوی کردن زندگی مردم در محیط­ های شهری است. این الگوی گسترش، مردم را به بخش های مختلفی تقسیم کرده و آنها را از طبیعت جدا می کند و این مساله باعث می شود تا تعامل مختلف بین بخش­های گوناگون از بین رفته و دیگر شهرها آن مکان مناسب برای شکوفایی و پیشرفت مردم نباشند.

  مشکل دیگر این الگو، افزایش استفاده از زمین ها و مناطق اطراف شهرها است که یکی از دغدغه های اصلی فعالان محیط زیست است. نابودی طبیعت و پوشش گیاهی می تواند اثرات منفی و مخربی بر روی وضعیت آلودگی هوا و تنوع زیستی منطقه داشته باشد.

یکی دیگر اشکالات الگوی توسعه فضای شهری افزایش فواصلی است که مردم ناچار به پیمودن آنها هستند (محل کار، خرید، تحصیل و …) و افزایش میزان رانندگی و استفاده از خودرو را در پی خواهد داشت. این مساله باعث بسساری از مشکلات دیگر خواهد شد که به صورت زنجیروار با هم در ارتباط هستند. برای نمونه یکی از این مشکلات، افزایش میزان آلودگی هوا است که خود ارتباط مستقیم با مساله گرمایش جهانی دارد. همچنین، این افزایش در میزان رانندگی هزینه بیشتری را برای شهروندانی که مجبور به پیمودن فواصل زیاد برای رسیدن به مقاصد خود هستند در پی خواهد داشت. علاوه بر آن، استفاده بیشتر مردم از وسایل نقلیه مختلف باعث می شود تا آنها فرصت کمتری برای پیاده روی داشته باشند. پیاده روی از جمله فعالیت هایی است که باعث بهبود شرایط سلامتی مردم و هم چنین بهبود وضعیت فیزیکی و حتی روانی آنها می شود.

مشکلات و مسایل اشاره شده در بالا تنها نمونه هایی از مواردی است که الگوی توسعه فضای شهری در پی خواهد داشت؛ از این رو ضروری است تا راه حل مناسبی به عنوان جایگزین برای این الگو برنامه ریزی و تعیین شود. برای این منظور ۷ اصل کلی توسط متخخصین حوزه برنامه ریزی شهری پیشنهاد شده است. این موارد عبارتند از:

  1. حفظ و نگهداری زیست بوم، طبیعت طبیعی و میراث فرهنگی شهرها
  2. ایجاد محله هایی با محیط ها، کارکردها و کاربری های مختلف و چندگانه
  3. طراحی خیابان ها و محله ها به شکلی که امکان رفت و آمد به صورت پیاده به راحتی امکان پذیر باشد و نیازی به استفاده از خودرو نباشد.
  4. اولویت قرار دادن شبکه راه های مناسب برای دوچرخه سواری
  5. افزایش تراکم شبکه راه ها و کاهش اندازه و ابعاد بلوک های ساختمانی
  6. توسعه با کیفیت شبکه حمل و نقل عمومی
  7. تنظیم تراکم جمعیت و استفاده بهینه از ظرفیت حمل و نقل به صورت ترکیبی (یعنی به صورت بهینه از روش های مختلف حمل و نقل و جا به جایی استفاده شود.)

به عنوان نکته نهایی، باید توجه داشت که اکثر مشکلات شهری از عادت ها و رویکردهای اشتباه خودمان نشات می گیرد و شرایط شهرها نمودی از نحوه و مدل زندگی خودمان هستند. در نتیجه، روش زندگی ما تاثیر مستقیم بر محیط های زندگیمان در شهر خواهند داشت.

این مقاله الهام گرفته و نوشته شده بر اساس سخنرانی “پیتر کالتروپ” در رویداد TED است که در آپریل ۲۰۱۷ ارائه شده است. لینک این سخنرانی در قسمت زیر ارائه شده است.

لینک سخنرانی:

https://www.ted.com/talks/peter_calthorpe_7_principles_for_building_better_cities

تهیه کننده: ایمان درّی

گزارش تحلیلی(۱): چگونه به سمت شهرهای سالم تر و پایدارتر حرکت کنیم؟

گزارش: چگونه به سمت شهرهای سالم تر و پایدارتر حرکت کنیم؟

در دهه ­های گذشته، شهرها توجه بیشتری را نسبت به گذشته به خود جلب کرده­ اند. دلیل اصلی این مساله، تغییر نگرش و دیدگاه متخصصین، سیاست­ گذاران و تصمیم­ گیران و عموم مردم به شهرها و زندگی شهری است. شهرها، محیط­ هایی فراتر از ساختمان ­ها و مردم به تنهایی هستند و تاثیر بسیار زیادی بر کیفیت زندگی انسان­ ها دارند. به همین دلیل، یکی از اهداف تعیین شده در میان اهداف توسعه پایدار که توسط سازمان ملل تعیین گردیده، “شهرها و جوامع پایدار  (هدف شماره ۱۱) است که تنها یک نمونه از دلایلی است که اهمیت این موضوع را نشان می­ دهد. امروزه مدیریت و برنامه­ ریزی شهری به یکی از چالش­های اصلی پیشروی مدیریان تبدیل شده است و استراتژی ها و برنامه­ های مختلفی برای حرکت به سمت شهرهای سالم­تر و پایدارتر پیشنهاد و به کار گرفته شده است که در ادامه به برخی از مهم ترین آنها بررسی شده اند.

در حال حاضر بهترین و مشهورترین شهرهایی که برای زندگی شناخته شده اند، آنهایی هستند که دارای فضاهای باز و سبز زیادی در خود هستند که نشان از اهمیت این فضاها در محیط های شهری دارد. از جمله مهم ترین آنها می توان به هایدپارک لندن، پارک مرکزی نیویورک، پارک حفاظت شده تیماه در سنگاپور، پارک فینیکس در دوبلین و … اشاره کرد. فضاهای باز در محیط های شهری مزایای زیادی از جمله ایجاد مراکز ورزشی و تفرحی، حفاظت از محیط زیست طبیعی، ایجاد فضای سبز و حتی مدیریت بهتر روان آب ها و … را به وجود می آورند. از این رو، در صورتی که سلامت شهر و مردم برای مسوولین آن اهمیت دارد باید در جهت گسترش فضای سبز قدم های موثری بردارند و آن را به عنوان یکی از عوامل کلیدی در برنامه ریزی ها و مدیریت شهری لحاظ کنند. علاوه بر موارد مطرح شده، امروزه دیدگاه نوین و کلی تری نیز در رابطه با فضاهای سبز مطرح شده است. این دیدگاه جدید که تمرکز اصلی آن بر روی سیاست گذاران و عموم مردم است، از فضاهای سبز به عنوان ابزاری مناسب جهت ایجاد شغل، توسعه جوانان، ارتقا سلامت عمومی و ایجاد جوامع سالم­تر نگاه می کند. به بیان دیگر، ایجاد فضاهای سبز بیشتر، مزایای زیادی را در پی خواهد داشت که منجر به رفع بسیاری از مشکلات می­شود. تا مادامی که شهرها در حال گسترش هستند، اهمیت به فضای سبز، ضروری است. ولی باید توجه داشت که اجرای این راهبرد به آسانی امکان پذیر نبوده و به خصوص یکی از چالش های اصلی پیش روی جوامع در حال توسعه است، چرا که این جوامع از نظر فضا و منابع و توسعه آنها با مشکلات زیادی رو به رو هستند.

یکی دیگر از استراتژی های مهم، کاهش استفاده از خودرو در شهر است. در طی چهار دهه گذشته، آلایندگی خودروها به شدت کاهش یافته است؛ بازهی سوخت دو برابر شده و امکان کاهش انتشار آلودگی ناشی از اگزوز خودروها تا حدود ۹۵% فراهم شده است. ولی با این وجود، همچنان بسیاری از کلان شهرها با مشکل آلودگی ناشی از خودروها رو به رو هستند. بنابراین به نظر می رشد به جای استراتژی خودروهای پاک، بهتر است به دنبال سیاست هایی بود تا استفاده از خودرو کاهش پیدا کند. چرا که در آن صورت، مشکل آلودگی شهرها به صورت موثرتری کاهش پیدا خواهد کرد. امروزه راهکارهای زیای برای کاهش استفاده از خودرو در شهرها، توسط کارشناسان ارائه شده است که امکان دستیابی به هدف شهرهای سالم تر و پایدارتر را بیش از پیش نوید می دهد. در مقاله بعدی، برخی از مهم ترین آنها بررسی و معرفی خواهند شد.

 منابع مورد استفاده:

https://www.theguardian.com/environment/2017/oct/16/our-cities-need-fewe.‎.‎.‎

http://www.hphpcentral.com/article/urban-planning-and-the-importance-of-.‎.‎.‎

تهیه کننده: ایمان درّی

یادداشت: ۱ خرداد، روز بهره‌وری و بهینه‌سازی مصرف؛ کارنامه‌ی ما تا به امروز چگونه بوده است؟

طبق تقویم، یکم خردادماه روز بهره‌وری و بهینه­‌سازی مصرف نام­‌گذاری شده است. اگر با این عنوان گشتی در اخبار روز گذشته زده باشید، کمتر مطلب جدیدی را مرتبط با این عنوان می­‌یابید. عنوانی که تاکنون از آن غافل بوده‌­ایم و کارهای زیادی برای انجام دادن دارد. به همین منظور نگاهی به برخی آمارهای کشورمان در زمینه­‌ی بهره­‌وری و بازده می­‌اندازیم:

  • رتبه ایران در زیربخش عوامل افزایش بازده در شاخص کلی جهانی رقابت (GCI: 2014-2015): ۹۸اُمین از میان ۱۴۴ کشور
  • رتبه ایران از لحاظ ارزش افزوده محصولات کشاورزی به ازای هر کارگر (سال ۲۰۱۶): ۷۲اُمین از ۱۵۵ کشور
  • رتبه ایران از لحاظ مصرف انرژی به ازای هر هزار دلار GDP: رتبه ۲۳اُمین کشور پرمصرف دنیا از میان ۱۲۷ کشور
  • رتبه ایران از لحاظ میزان سهم انرژی­‌های پاک در تأمین انرژی: ۹۴اُمین از میان ۱۳۳ کشور
  • راندمان آب مصرفی در بخش کشاورزی ایران: حدود %۳۳
  • میانگین اتلاف آب در شبکه­‌ی آبرسانی شهری ایران: حدود %۲۹
  • میزان کار مفید روزانه در بخش دولتی ایران: ۲۲ دقیقه

به نقل از خبرگزاری خبرآنلاین (سال ۱۳۹۶) و طبق نظر کارشناسان، “آسیب شناسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد بحث وابستگی اقتصاد ایران به فروش نفت، گاز و مواد اولیه یکی از اصلی‌ترین دلایل افت بهره‌­وری به شمار می‌رود؛ به گونه‌ای که باعث شکل‌گیری اقتصاد نفتی به همراه بزرگ شدن دولت و در نتیجه تضعیف بخش خصوصی در کشور شده، از همین رو در بهترین حالت شاهد شکل‌گیری سهم ۲۵ درصدی بخش خصوصی در اقتصاد هستیم.

وجود پروژه‌های متعدد نیمه تمام در کشور به عنوان یکی از مصادیق هدر رفت سرمایه به حساب می‌آید که با تجمیع آنها سرمایه کلانی برای تکمیل نیازمند است و با طولانی شدن مدت زمان ساخت آنها توجیه اقتصادی برای تکمیلشان از بین می رود و باعث شکل گیری ظرفیت خالی و بلا استفاده در کشور می‌شود که وجود ظرفیت‌های بالقوه که بالفعل نشده اند به معنای ضعف در زیرساخت‌ها به حساب می‌آید.

اتلاف انرژی از دیگر عوامل تأثیر گذار بر بحث کاهش بهره‌وری در کشور است، بنا بر آمار موجود سرانه مصرف انرژی در ایران بیش از ۱۰ برابر مصرف سرانه انرژی در جهان است که این امر با توجه به اینکه یکی از محل‌های درآمدی کشور به حساب می‌آید بر روی میزان صادرات تاثیر گذار است. ضعف در دانش، فناوری و استفاده از فناوری قدیمی و روش‌های ناکارآمد موضوع دیگری است که از نظرها مغفول مانده ولی سهم بالایی در شکل‌گیری بهره‌وری دارد.

آمار بالا وضع هشداردهنده­‌ی بهره­‌وری و مصرف را در ایران نشان می­دهد. کاش حداقل به مناسبت این روز بخشی از طرح‌­های نیمه­‌تمام گذشته به پایان می­‌رسید یا طرح جدیدی با زمان­‌بندی مشخص در جهت بهبود بهره­‌وری و بهینه­‌سازی مصرف آغاز می­‌شد. با این حال اگر در بخش­‌هایی از جامعه و سیستم اداری قدم خاصی برداشته نمی­‌شود، می­‌توانیم از خودمان شروع کنیم. می­‌توانیم بازده مصرف انرژی و آب در محیط کار یا منزل مسکونی خود را با روش­‌های ساده افزایش دهیم. اگر این­کار هزینه‌­بر است لااقل میزان کار مفید روزانه­‌ی خود را بیش­تر کنیم تا قدری از آمار تأسف­‌بار بالا فاصله بگیریم؛ امری که کشور و ادارات ما بشدت بدان نیاز دارد.

نامگذاری یک روز در تقویم و ادامه­‌دادن روند گذشته ساده‌­ترین کار است که هیچ مشکلی را حل نخواهد کرد. برگ امروز تقویم نیز ورق می­‌خورد و ما همچنان در وضعیت روزهای گذشته هستیم./

تهیه کننده: امیرحسین عبدالرضایی

گزارش تحلیلی- پرده‌ی اول: توسعه‌ی پایدار؛ برای انسان یا برای محیط زیست؟

در سال ۲۰۱۵ سازمان ملل متحد دستور کار توسعه­‌ی پایدار برای ۱۵ سال آینده را اعلام کرد که هدف از آن برنامه‌­ای عملی برای مردم، کره‌­ی زمین و رونق و شکوفایی و تقویت صلح و آزادی است. رئیس جمهور ایران نیز به نمایندگی از کشورمان در نشستی در روز ۲۵ سمپتامبر ۲۰۱۵ در این اجلاس حاضر شد و برای تحقق این اهداف در ایران وعده­‌ی همکاری داد. در این نشست رهبران بیش از ۱۵۰ کشور حضور داشتند.

اما مفهوم واقعی عبارت “توسعه­‌ی پایدار” چیست؟ در سال ۱۹۸۷ کمیسیون برانتلند در گزارشی با عنوان “آینده­‌ی مشترک ما” تلاش کرد تا مفاهیم توسعه­‌ی اقتصادی و پایداری زیست محیطی را به هم مرتبط کند. در نهایت، این گزارش توسعه‌­ی پایدار را توسعه­‌ای معرفی کرد که “نیازهای حال حاضر را برآورده می­کند، بدون آن­که توانایی نسل آینده برای تأمین نیازهایشان را در معرض خطر قرار دهد”. در واقع هدف توسعه­‌ی پایدار یافتن راه­‌های بهتر برای تأمین نیازهای امروز و نیازهای آینده است. ممکن است ما مجبور شویم رویه­‌ی امروزِ کار و زندگی خود را تغییر دهیم اما این بدان معنا نیست که کیفیت زندگی ما کاهش یابد. دستور کار توسعه‌­ی پایدار ۲۰۱۵ شامل ۱۷ هدف کلان است که محورهای اصلی آن را انسان، کره­‌ی زمین، رفاه، صلح و مشارکت جمعی تشکیل می‌­دهد.

اولین سؤالی که با شنیدن مفهوم توسعه‌­ی پایدار به ذهن می‌­آید آن است که آیا توسعه­‌ی پایدار فقط در مورد محیط زیست صحبت می­‌کند؟ پاسخ آن است که مفهوم این عبارت بسیار فراتر از محیط زیست است. توسعه­‌ی پایدار به دنبال ایجاد تضمین برای یک جامعه­‌ی سالم، قوی و مبتنی بر عدالت است. این بدان معناست که تمام نیازهای گوناگون امروز و آینده­‌ی جامعه از قبیل بهبود رفاه، مشارکت و انسجام اجتماعی و ایجاد فرصت­های برابر نیز باید برآورده شود.

با نگاهی دقیق­‌تر، تا زمانی‌که در جامعه‌­ای مشکلات معیشتی وجود دارد، تا زمانی‌که جمعیت قابل توجهی زیر خط فقر زندگی می­‌کنند (درآمد روزانه­‌ای کمتر از ۱/۲۵ دلار دارند)، تا زمانی­‌که وضع بهداشت یک کشور بهبود نیافته است، تا روزی که جمعیتی میلیونی مصرف‌کننده‌ی دائم مواد مخدر دارند، تا وقتی­‌که تصادفات و بیماری­های واگیر سالانه جان عده­‌ی زیادی را می­‌گیرد، تا زمانی­‌که هیچ شهری آمادگی مقابله با زلزله و سیل و سایر بلایای طبیعی را ندارد، دستیابی به توسعه­‌ی پایدار رؤیایی بیش نیست.

در راه رسیدن به توسعه­‌ی پایدار اگر قطع‌­شدن چند اصله درخت برای ساخت یک برج یا اتلاف آب توسط یک فرد همه را به واکنش و افسوس وا ­می‌­دارد، وضع نامناسب اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیش از آن جای افسوس دارد. نمی­‌شود جامعه‌­ای فقیر (چه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ فرهنگی) داشت و برای آن از مشکلات کلان آب و آلودگی هوا سخن گفت. فقر فقط منحصر به وضع اقتصادی نیست. فقر فرهنگی نیز ما را از مسیر توسعه­‌ی پایدار خارج خواهد کرد. فرهنگ­‌سازی فقط از طریق طراحی بنر، انیمیشن، ساخت شعار و برگزاری همایش و کنفرانس میسّر نیست. این ابزارها زمانی کارایی دارد که بستر پذیرش آن در جامعه فراهم شده باشد. گاهی فراهم‌­سازی این بستر می­‌تواند سال­‌ها زمان ببرد و انسان­‌ها را از همان دهه­‌های ابتدایی زندگیشان درگیر کند.

از امروز حدود ۱۲ سال فرصت داریم تا اهداف توسعه‌­ی پایدار ۲۰۳۰ را محقق کنیم. در این میان، ۸ هدف از ۱۷ هدف کلان مستقیماً به انسان و نیازهای اساسی او اشاره دارد. پس ضروری است همان اندازه که به محیط زیست توجه می­‌کنیم، به حقوق و نیازهای انسانی نیز توجه کنیم و توسعه‌­ی پایدار را بصورت یک مجموعه­‌ی بهم پیوسته نگاه کنیم.

یادمان باشد که اگر در زمینی بذری نکاشته­‌ایم، انتظار درو در فصل برداشت را نداشته باشیم./

نویسنده: امیرحسین عبدالرضایی

تحقیقات علوم اقیانوسی، کلیدی برای آینده پایدار

فعالیت­های انسانی تا کنون بر اثر افزایش آلودگی و صید بی رویه بر همه قسمت­های اقیانوس اثر گذاشته­ است. اقیانوس ­ها در حدود ۷۱ درصد از سطح زمین را می ­پوشانند و نقش مهمی در تنظیم شرایط آب و هوایی داشته و همچنین منابع مهمی را در خود جای داده­اند. علاوه برآن، اقیانوس­ ها بسیاری از نیازهای اولیه انسان مانند غذا، مواد اولیه، انرژی را تامین می­کنند. امروزه بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان در نزدیکی مجاورت اقیانوس ­ها زندگی کرده و از میان ۱۵ کلان­شهر اصلی در دنیا، ۱۲ شهر در نزدیکی اقیانوس ­ها قرار گرفته اند. در چند دهه گذشته عواملی مانند دو برابر شدن جمعیت جهان ، توسعه سریع صنایع و افزایش اثر انسان بر محیط اطراف باعث افزایش فشار بر روی اقیانوس ­ها شده­اند. علاوه بر آن تغییرات آب و هوایی، استخراج ناپایدار منابع، ایجاد آلودگی و از بین بردن حیات موجودات دریایی تهدیدی جدی برای بهره­وری و سلامت اقیانوس ­ها به حساب می­آیند که در صورت عدم مدیریت صحیح مشکلات بزرگی را در پی خواهند داشت. سازمان ملل متحد همواره بر اهمیت اقیانوس ­ها تاکید ویژه­ای داشته است و به صورت ویژه در نشست ریو +۲۰ (آینده­ای که می­خواهیم) و هم­چنین اسناد اهداف توسعه پایدار (هدف شماره ۱۴) صراحتا بر آن تاکید کرده است که در نهایت به اولین کنفرانس اقیانوس ­ها در سال ۲۰۱۷ منجر شد.

در ادامه این اقدامات و در تلاش برای روشن­تر ساختن اهمیت اقیانوس­ ها و نقش تعیین کننده آن، در اواخر سال ۲۰۱۷ اقدام به انتشار اعلامیه ­ای تحت عنوان “ a Decade of Ocean Science for Sustainable Development” کرده و در آن مساله اقیانوس­ ها را به عنوان یکی از اولویت­های اصلی سازمان ملل در دهه پیشرو (۲۰۲۱-۲۰۳۰) معرفی کرد. اطلاعیه اخیر سازمان ملل در رابطه علوم دریا و اقیانوس، چشم­انداز نسبتا امیدوار کننده­ای را نسبت به آینده ارئه می­دهد؛ ولی با این وجود نیاز است تا دانشمندان به صورت مشترک و نزدیک با تصمیم­ گیران و هم­چنین مسئولان در همه سطوح در تعامل باشند تا وضعیت اقیانوس­ ها را در مسیر بازگشت به شرایط عادی قرار دهند. در این بیانیه که حمایت گسترده متخصصین و دانشمندان را به همراه داشت، بر گسترش همکاری­های کلیه افراد مسئول و ذینفعان این حوزه، اعم از تصمیم ­گیران و سیاست­گذاران، شرکت­های تجاری، محققان و … تاکید کرده است. علاوه بر آن، از همه جوامع که به نوعی با اقیانوس ­ها در ارتباط هستند نیز خواسته شده تا حداکثر همکاری را برای بهبود وضعیت موجود داشته باشند. مسئولیت پیشبرد و اجرای اهداف مرتبط با بهبود وضعیت اقیانوس ­ها بر عهده کمیسیون بین­المللی اقیانوس ­ها در یونسکو است که با شعار “اقیانوسی که ما برای آینده­ای که می­خواهیم، نیاز داریم” در حال پیگیری آن است.

مسئولیت اجتماعی شرکت (CSR)چیست؟

CSR همانطور که توسط UNIDO تعریف شده است:

یک مفهوم مدیریتی که به موجب آن شرکتها نگرانی های اجتماعی و زیست محیطی را در فعالیت های تجاری و تعامل با سهام داران  خود ادغام می کنند. به طور کلی CSR به عنوان روشی است که از طریق آن یک شرکت به تعادل ضروریات اقتصادی ، زیست محیطی و اجتماعی (“رویکرد سه گانه”) می رسد ، در حالی که در عین حال انتظارات سهامداران و ذینفعان را نیز برطرف می کند.

شرکتهای مسئول در عصر جهانی شدن

اینکه چگونه یک شرکت مسئولیت اجتماعی خود را درک می کند به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله بازارهایی که در آن فعالیت می کند ، خط تجارت و اندازه آن.

در سالهای اخیر CSR به یک روش اساسی در تجارت تبدیل شده و از طرف مدیریت شرکتهای بزرگ بین المللی مورد توجه بسیاری قرار گرفته است. آنها درک می کنند که یک برنامه CSR قوی یک عنصر اساسی در دستیابی به رویه های خوب تجاری و رهبری مؤثر است. شرکت ها بررسی کرده اند که تأثیر آنها در بخش اقتصادی ، اجتماعی و محیط زیست بطور مستقیم بر روابط آنها با سرمایه گذاران ، کارمندان و مشتریان تأثیر می گذارد.

عکس گرفته شده از: www.opal-rt.com

به عنوان مثال ، De La Rue یک چاپگر اسکناس تجاری و تولید کننده کاغذ امنیتی مستقر در انگلیس است و دارای بیش از ۲۰۰ سال سابقه است. آنها CSR را به خوبی درک می کنند و عملکرد خود را از سال ۲۰۱۱ گزارش می دهند. شما می توانید برای اطلاعات بعدی به وب سایت آنها مراجعه کنید: http://www.delarue.com/corporate-responsibility.aspx

منابع:

http://www.unido.org/en/what-we-do/trade/csr/what-is-csr.html

http://en.reset.org/knowledge/corporate-social-responsibility-csr-%E2%80…

http://www.delarue.com

www.totalcustomer.org (Main photo)

خواندن بیشتر:

http://www.mallenbaker.net/csr/definition.php

https://en.wikipedia.org/wiki/Corporate_social_responsibility

http://www.businessnewsdaily.com/4679-corporate-social-responsibility.html