نوشته‌ها

گزارش تحلیلی- پرده‌ی اول: توسعه‌ی پایدار؛ برای انسان یا برای محیط زیست؟

در سال ۲۰۱۵ سازمان ملل متحد دستور کار توسعه­‌ی پایدار برای ۱۵ سال آینده را اعلام کرد که هدف از آن برنامه‌­ای عملی برای مردم، کره‌­ی زمین و رونق و شکوفایی و تقویت صلح و آزادی است. رئیس جمهور ایران نیز به نمایندگی از کشورمان در نشستی در روز ۲۵ سمپتامبر ۲۰۱۵ در این اجلاس حاضر شد و برای تحقق این اهداف در ایران وعده­‌ی همکاری داد. در این نشست رهبران بیش از ۱۵۰ کشور حضور داشتند.

اما مفهوم واقعی عبارت “توسعه­‌ی پایدار” چیست؟ در سال ۱۹۸۷ کمیسیون برانتلند در گزارشی با عنوان “آینده­‌ی مشترک ما” تلاش کرد تا مفاهیم توسعه­‌ی اقتصادی و پایداری زیست محیطی را به هم مرتبط کند. در نهایت، این گزارش توسعه‌­ی پایدار را توسعه­‌ای معرفی کرد که “نیازهای حال حاضر را برآورده می­کند، بدون آن­که توانایی نسل آینده برای تأمین نیازهایشان را در معرض خطر قرار دهد”. در واقع هدف توسعه­‌ی پایدار یافتن راه­‌های بهتر برای تأمین نیازهای امروز و نیازهای آینده است. ممکن است ما مجبور شویم رویه­‌ی امروزِ کار و زندگی خود را تغییر دهیم اما این بدان معنا نیست که کیفیت زندگی ما کاهش یابد. دستور کار توسعه‌­ی پایدار ۲۰۱۵ شامل ۱۷ هدف کلان است که محورهای اصلی آن را انسان، کره­‌ی زمین، رفاه، صلح و مشارکت جمعی تشکیل می‌­دهد.

اولین سؤالی که با شنیدن مفهوم توسعه‌­ی پایدار به ذهن می‌­آید آن است که آیا توسعه­‌ی پایدار فقط در مورد محیط زیست صحبت می­‌کند؟ پاسخ آن است که مفهوم این عبارت بسیار فراتر از محیط زیست است. توسعه­‌ی پایدار به دنبال ایجاد تضمین برای یک جامعه­‌ی سالم، قوی و مبتنی بر عدالت است. این بدان معناست که تمام نیازهای گوناگون امروز و آینده­‌ی جامعه از قبیل بهبود رفاه، مشارکت و انسجام اجتماعی و ایجاد فرصت­های برابر نیز باید برآورده شود.

با نگاهی دقیق­‌تر، تا زمانی‌که در جامعه‌­ای مشکلات معیشتی وجود دارد، تا زمانی‌که جمعیت قابل توجهی زیر خط فقر زندگی می­‌کنند (درآمد روزانه­‌ای کمتر از ۱/۲۵ دلار دارند)، تا زمانی­‌که وضع بهداشت یک کشور بهبود نیافته است، تا روزی که جمعیتی میلیونی مصرف‌کننده‌ی دائم مواد مخدر دارند، تا وقتی­‌که تصادفات و بیماری­های واگیر سالانه جان عده­‌ی زیادی را می­‌گیرد، تا زمانی­‌که هیچ شهری آمادگی مقابله با زلزله و سیل و سایر بلایای طبیعی را ندارد، دستیابی به توسعه­‌ی پایدار رؤیایی بیش نیست.

در راه رسیدن به توسعه­‌ی پایدار اگر قطع‌­شدن چند اصله درخت برای ساخت یک برج یا اتلاف آب توسط یک فرد همه را به واکنش و افسوس وا ­می‌­دارد، وضع نامناسب اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیش از آن جای افسوس دارد. نمی­‌شود جامعه‌­ای فقیر (چه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ فرهنگی) داشت و برای آن از مشکلات کلان آب و آلودگی هوا سخن گفت. فقر فقط منحصر به وضع اقتصادی نیست. فقر فرهنگی نیز ما را از مسیر توسعه­‌ی پایدار خارج خواهد کرد. فرهنگ­‌سازی فقط از طریق طراحی بنر، انیمیشن، ساخت شعار و برگزاری همایش و کنفرانس میسّر نیست. این ابزارها زمانی کارایی دارد که بستر پذیرش آن در جامعه فراهم شده باشد. گاهی فراهم‌­سازی این بستر می­‌تواند سال­‌ها زمان ببرد و انسان­‌ها را از همان دهه­‌های ابتدایی زندگیشان درگیر کند.

از امروز حدود ۱۲ سال فرصت داریم تا اهداف توسعه‌­ی پایدار ۲۰۳۰ را محقق کنیم. در این میان، ۸ هدف از ۱۷ هدف کلان مستقیماً به انسان و نیازهای اساسی او اشاره دارد. پس ضروری است همان اندازه که به محیط زیست توجه می­‌کنیم، به حقوق و نیازهای انسانی نیز توجه کنیم و توسعه‌­ی پایدار را بصورت یک مجموعه­‌ی بهم پیوسته نگاه کنیم.

یادمان باشد که اگر در زمینی بذری نکاشته­‌ایم، انتظار درو در فصل برداشت را نداشته باشیم./

نویسنده: امیرحسین عبدالرضایی

تحقیقات علوم اقیانوسی، کلیدی برای آینده پایدار

فعالیت­های انسانی تا کنون بر اثر افزایش آلودگی و صید بی رویه بر همه قسمت­های اقیانوس اثر گذاشته­ است. اقیانوس ­ها در حدود ۷۱ درصد از سطح زمین را می ­پوشانند و نقش مهمی در تنظیم شرایط آب و هوایی داشته و همچنین منابع مهمی را در خود جای داده­اند. علاوه برآن، اقیانوس­ ها بسیاری از نیازهای اولیه انسان مانند غذا، مواد اولیه، انرژی را تامین می­کنند. امروزه بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان در نزدیکی مجاورت اقیانوس ­ها زندگی کرده و از میان ۱۵ کلان­شهر اصلی در دنیا، ۱۲ شهر در نزدیکی اقیانوس ­ها قرار گرفته اند. در چند دهه گذشته عواملی مانند دو برابر شدن جمعیت جهان ، توسعه سریع صنایع و افزایش اثر انسان بر محیط اطراف باعث افزایش فشار بر روی اقیانوس ­ها شده­اند. علاوه بر آن تغییرات آب و هوایی، استخراج ناپایدار منابع، ایجاد آلودگی و از بین بردن حیات موجودات دریایی تهدیدی جدی برای بهره­وری و سلامت اقیانوس ­ها به حساب می­آیند که در صورت عدم مدیریت صحیح مشکلات بزرگی را در پی خواهند داشت. سازمان ملل متحد همواره بر اهمیت اقیانوس ­ها تاکید ویژه­ای داشته است و به صورت ویژه در نشست ریو +۲۰ (آینده­ای که می­خواهیم) و هم­چنین اسناد اهداف توسعه پایدار (هدف شماره ۱۴) صراحتا بر آن تاکید کرده است که در نهایت به اولین کنفرانس اقیانوس ­ها در سال ۲۰۱۷ منجر شد.

در ادامه این اقدامات و در تلاش برای روشن­تر ساختن اهمیت اقیانوس­ ها و نقش تعیین کننده آن، در اواخر سال ۲۰۱۷ اقدام به انتشار اعلامیه ­ای تحت عنوان “ a Decade of Ocean Science for Sustainable Development” کرده و در آن مساله اقیانوس­ ها را به عنوان یکی از اولویت­های اصلی سازمان ملل در دهه پیشرو (۲۰۲۱-۲۰۳۰) معرفی کرد. اطلاعیه اخیر سازمان ملل در رابطه علوم دریا و اقیانوس، چشم­انداز نسبتا امیدوار کننده­ای را نسبت به آینده ارئه می­دهد؛ ولی با این وجود نیاز است تا دانشمندان به صورت مشترک و نزدیک با تصمیم­ گیران و هم­چنین مسئولان در همه سطوح در تعامل باشند تا وضعیت اقیانوس­ ها را در مسیر بازگشت به شرایط عادی قرار دهند. در این بیانیه که حمایت گسترده متخصصین و دانشمندان را به همراه داشت، بر گسترش همکاری­های کلیه افراد مسئول و ذینفعان این حوزه، اعم از تصمیم ­گیران و سیاست­گذاران، شرکت­های تجاری، محققان و … تاکید کرده است. علاوه بر آن، از همه جوامع که به نوعی با اقیانوس ­ها در ارتباط هستند نیز خواسته شده تا حداکثر همکاری را برای بهبود وضعیت موجود داشته باشند. مسئولیت پیشبرد و اجرای اهداف مرتبط با بهبود وضعیت اقیانوس ­ها بر عهده کمیسیون بین­المللی اقیانوس ­ها در یونسکو است که با شعار “اقیانوسی که ما برای آینده­ای که می­خواهیم، نیاز داریم” در حال پیگیری آن است.

مطالعه نظام شاخص های پایداری در ایران

  • تحلیل و بررسی شاخص ­های توسعه پایدار
  • مطالعه نقشه راه و کنشگران اهداف توسعه پایدار(SDGs) و گزارش های مربوط به آن (OWG، HLPF، SDSN، UNSTT، UNSCو…)
  • تدوین مجموعه شاخص­ های ملی توسعه پایدار برای ایران
  • جریان سازی اهداف توسعه پایدار (SDGs) با مشارکت ارگان­های مختلف در کشور
  • تعیین متولیان مرتبط با اهداف توسعه پایدار(SDGs)
  • تدوین نظرسنجی ­ها و مشورت­ های تخصصی در رابطه با اهداف توسعه پایدار (SDGs) و شاخص های اهداف توسعه پایدار
  • تحلیل نظر سنجی ­های صورت گرفته و ارائه راهکار و پیشنهادها