گزارش تحلیلی- پرده‌ی اول: توسعه‌ی پایدار؛ برای انسان یا برای محیط زیست؟

در سال ۲۰۱۵ سازمان ملل متحد دستور کار توسعه­‌ی پایدار برای ۱۵ سال آینده را اعلام کرد که هدف از آن برنامه‌­ای عملی برای مردم، کره‌­ی زمین و رونق و شکوفایی و تقویت صلح و آزادی است. رئیس جمهور ایران نیز به نمایندگی از کشورمان در نشستی در روز ۲۵ سمپتامبر ۲۰۱۵ در این اجلاس حاضر شد و برای تحقق این اهداف در ایران وعده­‌ی همکاری داد. در این نشست رهبران بیش از ۱۵۰ کشور حضور داشتند.

اما مفهوم واقعی عبارت “توسعه­‌ی پایدار” چیست؟ در سال ۱۹۸۷ کمیسیون برانتلند در گزارشی با عنوان “آینده­‌ی مشترک ما” تلاش کرد تا مفاهیم توسعه­‌ی اقتصادی و پایداری زیست محیطی را به هم مرتبط کند. در نهایت، این گزارش توسعه‌­ی پایدار را توسعه­‌ای معرفی کرد که “نیازهای حال حاضر را برآورده می­کند، بدون آن­که توانایی نسل آینده برای تأمین نیازهایشان را در معرض خطر قرار دهد”. در واقع هدف توسعه­‌ی پایدار یافتن راه­‌های بهتر برای تأمین نیازهای امروز و نیازهای آینده است. ممکن است ما مجبور شویم رویه­‌ی امروزِ کار و زندگی خود را تغییر دهیم اما این بدان معنا نیست که کیفیت زندگی ما کاهش یابد. دستور کار توسعه‌­ی پایدار ۲۰۱۵ شامل ۱۷ هدف کلان است که محورهای اصلی آن را انسان، کره­‌ی زمین، رفاه، صلح و مشارکت جمعی تشکیل می‌­دهد.

اولین سؤالی که با شنیدن مفهوم توسعه‌­ی پایدار به ذهن می‌­آید آن است که آیا توسعه­‌ی پایدار فقط در مورد محیط زیست صحبت می­‌کند؟ پاسخ آن است که مفهوم این عبارت بسیار فراتر از محیط زیست است. توسعه­‌ی پایدار به دنبال ایجاد تضمین برای یک جامعه­‌ی سالم، قوی و مبتنی بر عدالت است. این بدان معناست که تمام نیازهای گوناگون امروز و آینده­‌ی جامعه از قبیل بهبود رفاه، مشارکت و انسجام اجتماعی و ایجاد فرصت­های برابر نیز باید برآورده شود.

با نگاهی دقیق­‌تر، تا زمانی‌که در جامعه‌­ای مشکلات معیشتی وجود دارد، تا زمانی‌که جمعیت قابل توجهی زیر خط فقر زندگی می­‌کنند (درآمد روزانه­‌ای کمتر از ۱/۲۵ دلار دارند)، تا زمانی­‌که وضع بهداشت یک کشور بهبود نیافته است، تا روزی که جمعیتی میلیونی مصرف‌کننده‌ی دائم مواد مخدر دارند، تا وقتی­‌که تصادفات و بیماری­های واگیر سالانه جان عده­‌ی زیادی را می­‌گیرد، تا زمانی­‌که هیچ شهری آمادگی مقابله با زلزله و سیل و سایر بلایای طبیعی را ندارد، دستیابی به توسعه­‌ی پایدار رؤیایی بیش نیست.

در راه رسیدن به توسعه­‌ی پایدار اگر قطع‌­شدن چند اصله درخت برای ساخت یک برج یا اتلاف آب توسط یک فرد همه را به واکنش و افسوس وا ­می‌­دارد، وضع نامناسب اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بیش از آن جای افسوس دارد. نمی­‌شود جامعه‌­ای فقیر (چه به لحاظ اقتصادی و چه به لحاظ فرهنگی) داشت و برای آن از مشکلات کلان آب و آلودگی هوا سخن گفت. فقر فقط منحصر به وضع اقتصادی نیست. فقر فرهنگی نیز ما را از مسیر توسعه­‌ی پایدار خارج خواهد کرد. فرهنگ­‌سازی فقط از طریق طراحی بنر، انیمیشن، ساخت شعار و برگزاری همایش و کنفرانس میسّر نیست. این ابزارها زمانی کارایی دارد که بستر پذیرش آن در جامعه فراهم شده باشد. گاهی فراهم‌­سازی این بستر می­‌تواند سال­‌ها زمان ببرد و انسان­‌ها را از همان دهه­‌های ابتدایی زندگیشان درگیر کند.

از امروز حدود ۱۲ سال فرصت داریم تا اهداف توسعه‌­ی پایدار ۲۰۳۰ را محقق کنیم. در این میان، ۸ هدف از ۱۷ هدف کلان مستقیماً به انسان و نیازهای اساسی او اشاره دارد. پس ضروری است همان اندازه که به محیط زیست توجه می­‌کنیم، به حقوق و نیازهای انسانی نیز توجه کنیم و توسعه‌­ی پایدار را بصورت یک مجموعه­‌ی بهم پیوسته نگاه کنیم.

یادمان باشد که اگر در زمینی بذری نکاشته­‌ایم، انتظار درو در فصل برداشت را نداشته باشیم./

نویسنده: امیرحسین عبدالرضایی